حالت سكوت مسلمان در برابر كارى كه به اعتقاد او باطل و مخالف فرمان خدا و پيامبر او مىباشد تعبير كرد . اين حالت يكى از پيامدهاى ناگوار سقيفه بود كه از ترك امر به معروف و نهى از منكر ناشى مىگرديد . فراگير شدن چنين حالتى در جامعه ، سرانجام به نتايج تلخ فراوانى مىانجاميد كه بدترين آن‌ها نگرش واژگونه است ، كه انسان مسلمان ، باطل را حق و حق را باطل مىبيند . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پيوسته امّت اسلامى را از چنين حالتى ، كه با ترك امر به معروف و نهى از منكر پديد مىآيد ، برحذر مىداشت . در محتواى اين حديث شريف نبوى ، بايد تأمل بورزيم تا بدانيم كه چگونه اين حالت امّت ، از بد به بدتر منجر مىگردد تا آن كه واژگونى به درجه « نگرش معكوس » مىرسد . امام صادق عليه السلام از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نقل مىكند كه فرمود : چگونه خواهيد بود ، آن‌گاه كه زمان شما فاسد و جوانان شما فاسق گردند و شما امر به معروف و نهى از منكر نكنيد ؟ عرض شد : يا رسول الله آيا چنين چيزى مىشود ؟ فرمود : آرى و بدتر از آن ، چگونه خواهيد بود آن‌گاه كه به منكر امر و از معروف نهى كنيد ؟ عرض شد : يا رسول الله ، آيا چنين چيزى مىشود ؟ فرمود : و بدتر از آن ؛ چگونه خواهيد بود ، آن‌گاه كه معروف را منكر و منكر را معروف ببينيد ؟ ! « 1 » پيدايش پديده ضعف روحى در امّت را ، بلافاصله پس از سقيفه مىتوان مشاهده كرد ؛ و آن هنگامى بود كه بيش‌تر انصار و برخى از مهاجران در اعتراض به نتايج سقيفه ، در مدينه [ از سياست ] كناره گرفتند و از سستى در حق « جانشين شرعى » پشيمان گشته تأسف مىخوردند . ولى با وجود اين ، هنگامى كه « وصى شرعى » رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم يعنى حضرت على عليه السلام ، با استناد به اين كه مردم نخستين بار در روز غدير با او بيعت كرده‌اند ، براى بر كنار ساختن خطاكار مخالف با رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آنان را به قيام فراخواند ، حضرت را همراهى نكردند . « 2 » دربارهء اين كندى مردم ، روايت‌هاى بسيارى نقل شده است كه در يكى از آن‌ها چنين آمده است : هيچ كدام از مهاجران و انصارى كه در جنگ بدر شركت داشتند نماندند ، مگر آن‌كه على عليه السلام به خانه‌هاشان رفت و به آنان فرمود كه فردا صبح با

--> ( 1 ) - كافى ، ج 5 ، ص 59 ، حديث 14 . ( 2 ) - ر . ك . الغدير ، 1 .